Prvi deo čitajte OVDE.
Na uglu između današnjih ulica Milutina Markovića i Maksima Gorkog bila je zgrada »normalne škole«.
Uz kuću »pukovnika« Petra Tucakovića, na početku puta ka Kraljevu, ovi objekti su sačinjavali konturu onog dela gradskog centra koji se nalazio na levoj obali Lepenice.
Deo centra prostirao se i na desnoj obali reke.
Još 1818. tu je sagrađena crkva sv. Duha, današnja tzv. Stara crkva. Ozidana je na mestu gde se nalazilo neko staro hrišćansko groblje (sa koga su se nadgrobne ploče još dugo mogle videti ugrađene u crkveni pod). Verovatno da je to jedan od razloga za izbor lokacije. Naime, šerijatsko pravo dozvoljavalo je podizanje hrišćanskih bogomolja samo na mestima gde su nekada postojale stare. Postojanje groblja kao sakralnog objekta (uz moguće ostatke nekog oblika kapele) omogućilo je dobijanje dozvole za gradnju stare kragujevačke crkve. Drugi uslov je bio da zgrada bude manja od džamije kod Kamene ćuprije, koja je ostala aktivna i u sledećoj deceniji.
Graditelj crkve bio je majstor Milutin Gođevac. Rodom iz Osata u Bosni, naseljen u Valjevu. Zgrada je sazidana od kamena, u duhu srpske tradicije, u jednom rudimentarnom izdanju moravske graditeljske škole. Taj skromni objekat bio je dvorska crkva i mitropolitska katedrala. Ali, što je izuzetno važno – saborno mesto. Ispred nje su održavane narodne skupštine.
Livada ispred stare crkve zaduže je bila parlament kneževine Srbije. Tu su između ostalog pročitane odredbe Akermanske konvencije, dva hatišerifa, zatim Sretenjski i Turski ustav kao dokumenti od prvorazrednog značaja za autonomiju Srbije i njeno unutrašnje uređenje. Kasnije, 1859. godine, na tom prostoru je i sagrađena zgrada skupštine. I odredbe Berlinskog kongresa o nezavisnosti Srbije obnarodovane su 1878. u porti crkve Svetog Duha.
Na mestu gde se danas nalazi stara upravna zgrada Zavoda, bila je skromna zgrada označena na Kanicovom planu iz 1897. kao »altes lyceum«. U toj kući bila je prvo mitropolija, a kasnije je korišćena kao školski objekat.
Iza ove građevine, prema jugu, na istom planu označen je Arsenal kneza Miloša. U blizini su 1841. podignute još dve radionice: kovačnica i bravarnica. Tako su stvoreni začeci metalne industrije u Kragujevcu.
Na početku današnje Kosovske ulice nalazio se prostor bolnice. Postoji podatak da je Licej jedno vreme bio smešten »...u zgradi gde je špitalj bio...« Između konaka i crkve sagrađen je drveni most na Lepenici.
Otprilike tako je bio zaokružen prostor novog centra prestonice.
U njemu su bile koncentrisane funkcije i objekti dvora, skupštine, administracije, crkve, obrazovanja, zdravstva, arsenala... U središtu elipse, čije su osovine iznosile oko 150 sa 300 m. Između tih zgrada nalazio se neizgrađen prostor presečen rekom i putem koji je današnjom trasom ulica Kneza Mihaila i Ljubičinom vodio od Kragujevca prema Karanovcu.
Nastavak vas očekuje sledeće nedelje u 14 časova.
*Delove monografije "Građenje Kragujevca u kneževini i kraljevini Srbiji" Veroljuba Tirfunovića, jednog od najistaknutijih srpskih urbanista, portal InfoKG objavljuje uz saglasnost autora. Izdavač knjige je UK "Koraci" Kragujevac.
*Fotografiju ustupio Istorijski arhiv Šumadije
