Izgradnja Topolivnice u Kragujevcu
U Liježu je nabavljena parna mašina jačine 18 konjskih snaga. Temelji su osvećeni na Sv. Iliju, drugog avgusta 1850. godine. Izgradnja i preseljenje trajali su od 1851. do 1853. godine.
Sagrađen je ozbiljan industrijski objekat. Gradili su ga nemački majstori i »inđiniri«. Oko 200 metara južno od Crkve. Uz zgrade Puškarnice, Kovačnice i Bravarnice i Uprave. Paralelno sa njihovim nizom. Položaj Topolivnice je ucrtan u Kanicov plan. Jasan je u »Situacionom planu VTZ sa Pirotehnikom, 1931.«, a nazire se kroz krov modernog objekta iz dvadesetog veka. Tri fabrička dimnjaka dominirala su nad panoramom Kragujevca, a, i nad industrijom Kneževine:
»...Industrija se u Srbiji razvijala sporo. Jedina prava i najveća fabrika je Topolivnica (Državni zavodi) u Kragujevcu koja pored oružja proizvodi i druge metalne predmete. ...Sva ostala industrija obavljala se još uvek ručno, ili se upravo nalazila na početku mehanizacije. Obimi su joj u oba slučaja bili mali.«
Topolivnica je bila kolevka srpske industrije. Primaran rang kragujevačke vojne industrije nije obrađen u delima koja prikazuju uticaj srpske industrije na urbanizaciju Srbije.
Topolivnica je definitivno potvrdila državni značaj Matične lokacije u Kragujevcu.
I arhitektura Topolivnice je vredna analize. Dva solidna građevinska korpusa suprotne orijentacije. Povezani aneksom. Sa prizemljem i spratom nadvisuju okolne radionice. Crtež iz 1876. pokazuje da je to pravo industrijsko graditeljstvo. Jedinstveno u ustavobraniteljskoj Srbiji.
U istom sklopu podignuta je 1854. Lafetarnica po francuskom uzoru. Tako je Topolivnica, pored nemačkih graditelja i belgijske tehnologije, upotpunila evropske komponente na Matičnoj lokaciji u Kragujevcu.
»Varoš se pretvara u grad u onom periodu kada se zanatska proizvodnja menja u fabričku« navodi prof. Vladimir Macura (»Urbano planiranje u Srbiji 19. i 20. veka«). Prema toj prihvatljivoj definiciji, izgradnja Topolivnice je ključna da je varoš Kragujevac prerasla u prvi industrijski grad Kneževine Srbije.
Istoričar Konstantin Jiriček je prilikom obilaska Kragujevca (1875) zabeležio da vojna fabrika sačinjava najvažniji deo grada, koja mu u normalnim vremenima daje skoro sav život.
»Osamdesete godine 19. veka predstavljaju deceniju u kojoj započinje nešto življi razvoj industrije u Srbiji...pa se može reći da Srbija tek tada u pravom smislu reči ulazi u etapu svoje industrijske revolucije... Najveće industrijsko preduzeće bilo je, a tako je ostalo i tokom celog ovog razdoblja, kragujevačka fabrika vojne opreme i naoružanja. Podmirujući sve veće državne potrebe, koje je nametala organizacija savremene vojske, Vojno-tehnički zavod u Kragujevcu se i sam brzo razvijao«.
Nastavak vas očekuje sledeće nedelje u 14 časova.
Prvi deo teksta čitajte na linku Kako je knjaževa sablja na kragujevačkom ataru obeležila buduću teritoriju vojne industrije
Drugi deo čitajte putem linka Na mapi Kneževine Kragujevac tačka sa primarnom orijentacijom ka industriji, odlučujući događaj izgradnja Topolivnice
*Delove monografije "Građenje Kragujevca u kneževini i kraljevini Srbiji" Veroljuba Tirfunovića, jednog od najistaknutijih srpskih urbanista, portal InfoKG objavljuje uz saglasnost autora. Izdavač knjige je UK "Koraci" Kragujevac.
