Drugi razvojni period Topolivnice počinje 1876–1878. godine. U izgradnju i rekonstrukciju ulažu se znatne investicije. Nove proizvodne zgrade Artiljerijsko tehničkog zavoda izgrađivane su po programu koji je pripremio inženjer Todor Selesković. Njega je pozvao Pavle Šafarik, ministar vojni, »da vrši poslove i mašinskog i građevinskog inđinira«.
Od reorganizacije (1883) kragujevačka fabrika se naziva Vojnotehnički zavod. U periodu od 1881. do 1892. godine radovima na pripremanju radionica za novu proizvodnu orijentaciju rukovodi inženjer Toša Selesković. On priprema projekte za investicije vredne 3.500.000 dinara. Izgrađena je nova Čaurnica u kojoj je 1884. godine podignuta prva električna centrala u Srbiji i uvedeno električno osvetljenje u Zavodu. Moderna zgrada za Topolivnicu sagrađena je 1886. godine, a zatim radionice za Upaljačnicu i Šrapnelnicu. Nova Pirotehnika završena je 1889. godine.
Vojnotehnički zavod postalo je značajno industrijsko preduzeće. Osnov vojne industrije u Srbiji. Proizvodima visoko nagrađivanim na Svetskoj izložbi u Parizu, kragujevački Zavod se dokazao kao moderna industrija po evropskim merilima. Proizvodi VTZ su dobili pet srebrnih i jednu bronzanu medalju.
Bomba sistema Kragujevac konstruisana je i ušla u proizvodnju (1898).
Broj radnika je do 1897. od 600 narastao na 2.000.
Međutim, kragujevački Vojnotehnički zavod iz 19. stoleća nije prikazivan u istoriji srpskog urbanizma. Danas, u 21. veku pokušavamo da sagledamo fizički razvoj najvećeg industrijskog preduzeća u kneževini i kraljevini Srbiji.
Na osnovu Kanicovih opisa.
Na osnovu nekoliko preostalih objekata i neoštećenih delova prostorne matrice VTZ.
Pomoću literature koja obrađuje istoriju Srbije i, delimično, Kragujevca.
Uz uverenje da su za fizičko-prostorni proces važni ne samo sačuvani objekti, nego i porušene građevine i nestali planovi. Tek sa njima se može sagledati tok i faze građenja.
Na Kanicovom planu (1897) prikazan je, posebno detaljno, sadržaj situacionog plana »Kraljevskog vojnog zavoda.«
Plan jasno pokazuje da je profesor Selesković bio veoma racionalan pri korišćenju raspoloživog zemljišta na Matičnoj lokaciji. Nije nepotrebno gradio po slobodnim terenima južno od Topolivnice. Nov glavni tehnološki proizvodni lanac povukao je kroz niz novih objekata koji je postavio između Miloševog arsenala i Topolivnice. Na lokaciji južno od prvih Knjaževih skromnih građevina iz tridesetih, a severno od ustavobraniteljskih industrijskih tekovina iz pedesetih godina. Sačuvao je sve postojeće strukture, i u njih integrisao moćne nove sadržaje.
Bio je to kulturalistički graditeljski pristup. Autor je njime posvedočio da je obrazovan u Visokoj politehničkoj školi u Karlsrueu. Tamo gde je veliki Rajnhard Baumajster, profesor inženjerstva izdao 1878. prvu evropsku profesionalnu urbanističku knjigu »Rast gradova u odnosu na tehnologiju, ekonomiju i građevinsku regulaciju«. Politehnički kapacitet inženjera Seleskovića dao je pečat građevinama VTZ u ovom periodu.
Glavni tehnološki lanac je formiran objektima: Fabrika pušaka, Fabrika čaura, Mehanička radionica, Nova livnica, Nova kovačnica.
Istočno od njih zauzet je nov neizgrađen teren. Postavljeni su: Magacin gotovih proizvoda, Užarnica i Staje.
Nastavak vas očekuje sledeće nedelje u 14 časova.
Prvi deo teksta čitajte na linku Kako je knjaževa sablja na kragujevačkom ataru obeležila buduću teritoriju vojne industrije
Drugi deo čitajte putem linka Na mapi Kneževine Kragujevac tačka sa primarnom orijentacijom ka industriji, odlučujući događaj izgradnja Topolivnice
Treći deo vas očekuje na Topolivnica kolevka srpske industrije - Parna mašina stigla iz Liježa, temelji osvećeni na Svetog Iliju 1850. godine
*Delove monografije "Građenje Kragujevca u kneževini i kraljevini Srbiji" Veroljuba Tirfunovića, jednog od najistaknutijih srpskih urbanista, portal InfoKG objavljuje uz saglasnost autora. Izdavač knjige je UK "Koraci" Kragujevac.
