Na blagim obroncima Rudnika, iznad Srebrničke reke, a nedaleko od Strgara, nalazi se manastir Petkovica. Nema tačnih podataka kada je manastir zasnovan, ali, s obzirom da se nalazi u oblasti bogatoj građevinama nastalim u periodu od kraja XIII do početka XV veka, logično je da je i on sagrađen u isto vreme. Najverovatnije da je nastao krajem XIII stoleća, u periodu vladavine kralja Dragutina, a da je temeljno obnovljen u prvoj deceniji XV veka, u doba despota Stefana Lazarevića. Za datiranje Petkovice veoma su značajne prvobitne freske, očuvane u niši iznad ulaznog portala. Paleografska obeležja u natpisu, likovna koncepcija i snažan kolorit vezuju ovo slikarstvo za umetnost poslednje decenije XIII veka. Mlađi sloj fresaka rađen je u duhu slikarstva prve decenije XV veka i sličan je ostvarenjima u obližnjim crkvama. Ovome ide u prilog i jedini pouzdani pisani podatak o datiranju manastira Petkovice, natpis sa jedne nadgrobne ploče nađene prilikom arheoloških ispitivanja na kojoj je delimično očuvan natpis da je jedan monah umro 1379. godine. Iz njega se vidi da je Petkovica u doba kneza Lazara bila muški manastir i da je preminuli kaluđer pripadao drugoj ili trećoj monaškoj generaciji koja je osnovala manastir. Još jedan natpis na monaškom groblju, o smrti sabrata manastira 1443. godine, potvrđuje da je Petkovica živela do pada Srbije pod Turke.
Tek 1968/69. godine počela su arheološka istraživanja ovog manastira.
Među mnogobrojnim manastirima koje turski popisi XVI veka beleže na ovom području, sigurno je i Petkovica, koja je, po svoj prilici, bila posvećena Arhanđelima. Locira se, na primer, uz selo Pridvoricu, kako Turci nazivaju srednjovekovnu Srebrnicu. Pretpostavlja se da zbog male udaljenosti od ovog važnog grada nije duže mogla da se sačuva, pa je zapustela zajedno sa Srebrnicom.
Crkva je rađena u dve faze, naos, zidani ikonostas i stariji sloj živopisa su sa kraja XIII veka, a narteks, južni paraklis i freske na zapadnom zidu crkve i istočnom priprate su sa kraja XIV ili početka XV veka. Građevina je skromnih dimenzija, pravougaone osnove i zasvedena je poluobličastim svodom sa polukružnom apsidom na istoku. Đakonikon i protezis prizidani su uz zidove oltara. Na zapadnom delu je ulazni portal lučnog oblika sa slikanom lunetom.
Priprata je prizidana krajem XIV veka zapadno od crkve. Koncipirana je kao dvospratna kula sa zvonarom na vrhu. Osnova je pravougaona sa drvenom međuspratnom konstrukcijom i četvoroslivnim krovom. Uz južni zid crkve prislonjen je mali paraklis od kojeg su očuvani samo zidovi do visine od metar i po.
Od starijeg freskoslikarstva očuvano je samo veliko poprsje Hrista Pantokratora u luneti iznad ulaza iz priprate u naos. Lik je konponovan u duhu slikarstva kraja XIII veka i odlikuje se snažnom modelacijom, oštrim crtežom i naglašenim pastelnim koloritom. Čista boja razliva se slikanom površinom i daje lazurne svetlosne odbleske. Mlađem slikarstvu pripadaju ostaci monumentalne kompozicije Bogorodičinog Uspenja u naosu i Deizis i najasne scene iz Hristovog života u priprati. Snažan crtež, oštra modelacija i kontrasni kolorit glavne su odlike ovog značajnog slikarstva.
Nesumnjivo, srednjovekovni život manastira Petkovice bio je blisko povezan sa značajnim političkim i privrednim središtem Despotovine – obližnjim gradom Srebrnicom u kojem je održan i poslednji državni sabor u slobodnoj Srbiji, kada je za naslednika despotu Stefanu Lazareviću određen Đurađ Branković.
Manastir je obnovljen i osvećen je 2004. godine.
*Tekst je redakcijski priređen na osnovu sadržaja objavljenog na zvaničnom sajtu Eparhije šumadijske.
(Portal InfoKG pokrenuo je serijal tekstova o manastirima u okolini Kragujevca, koje objavljujemo svake subote. Kako se mnoge svetinje koje posećuje veliki broj naših sugrađana nalaze u neposrednoj blizini grada, ali ne pripadaju Eparhiji šumadijskoj, odlučili smo da vam iz nedelje u nedelju donosimo priče o manastirima bez obzira na to kojoj crkvenoj oblasti pripadaju.)
